Povodom Dana džamija u Bosni i Hercegovini, koji se obilježava 7. maja, donosimo jednu lijepu i značajnu historijsku vijest koju s nama dijeli profesor historije Haris Zulum, istraživač kulturno-historijskog naslijeđa fojničkog, kreševskog i kiseljačkog kraja.
Istražujući stare historijske izvore, profesor Zulum došao je do važnog podatka koji rasvjetljava prošlost Hadži Hasanove džamije, jedne od značajnih džamija iz osmanskog perioda.
Prema dostupnim izvorima, u mahali Dragušnica, koja će kasnije postati poznata kao Hadži Hasanova mahala, Hasan-čelebi, sin Ahmeda, uvakufio je i sagradio džamiju 972. hidžretske godine, odnosno 1564. godine po miladu. Prvi imam i hatib Hadži Hasanove džamije bio je Sefer-hodža sin Mehmeda.
Ovaj podatak posebno je značajan jer preciznije određuje vrijeme nastanka Hadži Hasanove džamije i potvrđuje njeno mjesto u bogatoj islamskoj i kulturnoj historiji ovog kraja.
Profesor Zulum ističe da se istraživanjem kulturno-historijskog naslijeđa čuva vlastita kultura, pamćenje i identitet, posebno u sredinama čija je prošlost često ostajala nedovoljno istražena ili zaboravljena.
Druga važna spoznaja odnosi se na postojanje mekteba u blizini džamije. Iako za sada nije poznata tačna godina njegovog osnivanja, pretpostavlja se da je mekteb nastao ubrzo nakon izgradnje džamije. U historijskom izvoru spominje se vakufnama kojom Ali-baša, sin Mustafa-čelebije, stanovnik Muslimin mahale u nahiji Kreševo, uvakufljava 20.400 akči za Mujčinović Ali-bašin mekteb.
Ovim saznanjima dodatno se potvrđuje da su džamije i mektebi u osmanskom periodu bili središta vjerskog, obrazovnog i društvenog života, ali i važni čuvari identiteta lokalne zajednice.
Istraživanja poput ovih podsjećaju nas koliko je važno čitati, bilježiti i čuvati tragove prošlosti, jer se upravo u njima nalazi temelj našeg kulturnog pamćenja.
